1-бөлім Әлеуметтік қамқорлық және қарттар әл-ауқаты

1. Әлеуметтік қамқорлықтың тұжырымдамасы және ауқымы

• Ұлттық негізгі өмір сүру кепілдігі жүйесі: ең төменгі өмір сүру кепілдігі (сақтау) үшін

• Жұмыспен қамту сақтандыруы: күтім қорғаушысы жұмыссыз қалғанда өмір сүруге қажетті жәрдемақы беретін әлеуметтік сақтандыру (жұмыссыздық жәрдемақысы)

• Негізгі зейнетақы: 65 жастан асқан қарттардың тұрақты табыс негізі және өмір сүру тұрақтылығын қолдау

• Ұлттық денсаулық сақтандыру жүйесі: ұлттың ауру және денсаулықты нығайту, денсаулық сақтау жақсарту

• Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыруы: қартаю немесе қарттық аурулар және т.б. күнделікті өмір сүру қиын адамдардың дене белсенділігі немесе үй шаруашылығы қызметін қолдау

• Қартаю қоғамы -> қарт қоғам -> өте қарт қоғам

• Өте қарт қоғам: 20% және одан жоғары

Назар аударыңыз !! / “өте қарт” және “өте қартаю” шатастырмаңыз! өте қартдұрыс!!

※ емтихан үлгісі ※

1.Қартаю қоғамы 2. Қарт қоғам 3.Қартаю қоғамы 4. Өте қарт қоғам 5. Өте қартаю қоғамы

2. Қарттар әл-ауқатының тұжырымдамасы және түрлері

▶ Қарттар әл-ауқаты қағидаттары

• тәуелсіздік қағидаты - 1. Жұмыс істеу мүмкіндігі немесе табыс алу мүмкіндігі болуы керек.

2. Мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы отбасында тұруы керек.

• Қатысу қағидаты: еріктілік мүмкіндіктері және т.б. қатысу

• Өзін-өзі жүзеге асыру қағидаты: әлеуетті дамыту мүмкіндігі

▶ Қарттар әл-ауқаты мекемелері

Қарттар тұрғын әл-ауқаты мекемелері
Қарттар үйі	Қарттарды қабылдап тұрғын үйде өмір сүру
Қарттар бірлескен тұрғын үйі отбасы	отбасысияқты тұрғын жағдайлар және тамақтану қызметі
Қарттар әл-ауқаты тұрғын үйі	Сату немесе жалға беру

Қарттар медициналық әл-ауқаты мекемелері
Қарттар күтіммекемесі	Қарттық аурулармен қабылдау (10 адамнан астам)
Қарттар күтім бірлескен тұрғын үйі	9 адамнан кем

Қарттар бос уақыт әл-ауқаты мекемелері
Қарттар әл-ауқаты орталығы	Қарттардың білім, хобби өмірі әртүрлі ақпарат және қызметтерді ұсыну
Қарттар клубы	Жергілікті қарттардың ерікті түрде хобби қызметтері. Бірлескен шеберхана орнын ұсыну
Қарттар сыныбы	Дұрыс хобби өмірі. Оқу бағдарламаларын ұсыну мақсаты

Үйдегі қарттар әл-ауқаты мекемелері
Үйге бару күтімі	Үйде тұратын қарттарға арналған
Үйге бару ваннасы	Үйге баруда ванна қызметі
Күндізгі/түнгі қорғау	Белгілі уақыт ішінде қорғау
Қысқа мерзімді қорғау	Қысқа мерзімде, белгілі мерзім ішінде қорғау

2-бөлім Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру жүйесі

1. Жүйенің мақсаты

Қартаю немесе қарттық аурулар(деменция, инсульт, Паркинсон ауруы және т.б.)сияқты себептермен күнделікті өмірді өз бетінше орындау қиын қарттар және т.б. дене белсенділігі немесе үй шаруашылығы қызметін қолдау сияқты ұзақ мерзімді күтім жәрдемақыларын ұсыну арқылы қартаю кезеңіндегі денсаулықты нығайту және өмір сүру тұрақтылығын қамтамасыз етужәне олардың отбасының жүктемесін азайту арқылы ұлттың өмір сапасын жақсарту жүйенің мақсаты болып табылады.

2. Бизнестің сақтандырушысы және сақтандырылушысы

• Сақтандырушы: Ұлттық денсаулық сақтандыру корпорациясы

• Сақтандырылушы: Ұлт

• Денсаулық және әл-ауқат министрі басқарады

• Мақсат: күнделікті өмір сүру қиын қарттардың үй шаруашылығы және дене белсенділігін қолдау. Денсаулықты нығайту өмір сүру тұрақтылығы

3. Ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының мақсатты тобы

● Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру жәрдемақысының мақсатты тобы ’65 жастан асқан адамдар‘ немесе ‘65 жастан кіші болса да қарттық ауруы бар адамдар (деменция, инсульт, Паркинсон, Альцгеймер және т.б.)‘ретінде қозғалу қиын немесе деменция және т.б. себептермен таным қабілеті төмендеген 6 ай және одан астам мерзім ішінде өз бетінше күнделікті өмірді орындау қиын адамдар. Алайда, ауруханада жатқан кезде алып тасталады

▶ Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру жәрдемақысының мақсатты тобына жататындығы

- Туберкулезбен дене белсенділігі қиын 70 жастағы ер адам: ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының мақсатты тобы

- Туберкулезбен дене белсенділігі қиын 60 жастағы ер адам: ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының мақсатты тобы емес

- Қан тамырлы деменциябен дене белсенділігі қиын 40 жастағы ер адам: ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының мақсатты тобы

- Ауруханада жатқан қарттар жәрдемақы мақсатты тобынан алып тасталады

▶ Ұзақ мерзімді күтім тану өтініші және бағалау рәсімі

а. Тану өтініші

- 65 жастан асқан қарттар немесе 65 жастан кіші қарттық ауруы бар мақсатты топ корпорацияға дәрігер немесе шығыс медицина дәрігері берген қорытындыны қоса тіркеп ұзақ мерзімді күтім тану өтінішін тапсырады.

- Өзі, отбасы немесе туыстар немесе мүдделі тараптар, әлеуметтік қамқорлық маман мемлекеттік қызметкері(өзі немесе отбасы келісімі қажет), әкім, аудан әкімі, аудан әкімі тағайындаған адам өтініш бере алады.

ә. Үйге бару зерттеуі

- Белгілі білім алған корпорация қызметкері(әлеуметтік қамқорлық қызметкері, медбике және т.б.) өтініш берушінің тұрғылықты жерін барып дене және психикалық жағдайын көрсететін ұзақ мерзімді күтім тану зерттеу элементтері бойынша зерттейді.

б. Дәреже бағалау

- Корпорация ұзақ мерзімді күтім тану зерттеу кестесіне сәйкес жасалған зерттеу нәтижелерін негізге ала отырып компьютер бағалау бағдарламасы арқылы ұзақ мерзімді күтім дәрежесін бірінші бағалайды

- Корпорация зерттеу нәтиже құжатын, дәрігер қорытындысын және т.б. дәреже бағалау комитетіне тапсырады

- Дәреже бағалау комитеті президенттік қаулымен белгіленген дәреже бағалау критерийлеріне сәйкес бірінші бағалау нәтижесін қарап ұзақ мерзімді күтім тану және ұзақ мерзімді күтім дәрежесін соңғы бағалайды.

в. Бағалау нәтижесін хабарлау(Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру заңы 17-бап ұзақ мерзімді күтім тану құжаты)

- Корпорация: ұзақ мерзімді күтім дәрежесі, ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының түрі және мазмұныбар ұзақ мерзімді күтім тану құжаты және тиісті қызмет мазмұны, саны, шығын және т.б. бар жеке ұзақ мерзімді күтім пайдалану жоспарын жәрдемақы алушыға немесе қорғаушыға ұсынады және қызмет пайдалану туралы оқытады.

- Ұзақ мерзімді күтім тану жарамдылық мерзімі : кемінде 2 жыл және одан астам болады.

▶ Ұзақ мерзімді күтім дәрежесі

1-дәреже	95 балл және одан жоғары
2-дәреже	75 балл және одан жоғары
3-дәреже	60 балл және одан жоғары
4-дәреже	51 балл және одан жоғары
5-дәреже	45 балл және одан жоғары (деменция науқастары)
Таным қолдау дәрежесі	45 баллдан төмен (деменция науқастары)

5. Ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысының мазмұны

▶ Үйдегі жәрдемақы түрлері

Жәрдемақы түрі	Мазмұны
Үйге бару күтімі	Ұзақ мерзімді күтім қызметкері жәрдемақы алушының үйіне және т.б. барып дене белсенділігі және үй шаруашылығы қызметтерін қолдайды
Үйге бару ваннасы	Ұзақ мерзімді күтім қызметкері ванна жабдықтары бар құралдарды пайдаланып жәрдемақы алушының үйіне және т.б. барып ванна қызметін ұсынады
Үйге бару медбикесі	Ұзақ мерзімді күтім қызметкері медбике және т.б. дәрігер, шығыс медицина дәрігері немесе тіс дәрігерінің нұсқауына (бұдан әрі "үйге бару медбикесі нұсқауы" деп аталады) сәйкес жәрдемақы алушының үйіне және т.б. барып медбике, емдеу көмек, күтім бойынша кеңес немесе ауыз гигиенасы және т.б. ұсынады
Күндізгі/түнгі қорғау	Жәрдемақы алушыны денсаулық және әл-ауқат министрінің қаулысымен белгіленген ауқымда белгілі мерзім ішінде ұзақ мерзімді күтім мекемесінде қорғап дене белсенділігін қолдау және психикалық функцияны сақтау/нығайту үшін білім/жаттығу және т.б. ұсынады
Басқа үйдегі жәрдемақы	Жәрдемақы алушыны денсаулық және әл-ауқат министрінің қаулысымен белгіленген ауқымда белгілі мерзім ішінде ұзақ мерзімді күтім мекемесінде қорғап дене белсенділігін қолдау және психикалық функцияны сақтау/нығайту үшін білім/жаттығу және т.б. ұсынады
Басқа үйдегі жәрдемақы	Жәрдемақы алушының күнделікті өмір/дене белсенділігін қолдау және таным функциясын сақтау/нығайту үшін қажетті құралдарды ұсыну немесе үйге барып оңалту бойынша қолдау және т.б. ұсынатын ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысы ретінде президенттік қаулымен белгіленген

1) Үйдегі жәрдемақы : үйге бару күтімі, үйге бару ваннасы, үйге бару медбикесі, күндізгі/түнгі қорғау, қысқа мерзімді қорғау, басқа үйдегі жәрдемақы (әл-ауқат құралдары)

•Артықшылық: таныс орта, жеке өмірді құрметтеу, жеке орталықтандырылған өмір

•Кемшілік: төтенше жағдайда жылдам әрекет ету қиын

2) Мекеме жәрдемақы : үйде тұрмай қарттар күтім мекемесі, қарттар күтім бірлескен тұрғын үйіжәне т.б. орналасып дене белсенділігін қолдау және психикалық функцияны сақтау/нығайту үшін қызметтер алады.

•Артықшылық: медицина, медбике, күтім қызметтерін кешенді ұсыну

•Кемшілік: жеке орталықтандырылған өмір қиын

3) Арнайы ақшалай жәрдемақы : үйдегі жәрдемақы және мекеме жәрдемақысын ала алмаған кезде төленетін.

• Отбасы күтім ақысы : арал, шалғай аудандар және т.б. ұзақ мерзімді күтім мекемелері айтарлықтай жетіспейтін аймақтар, табиғи апаттар, жәрдемақы алушының дене/психика немесе мінез-құлық себептері және т.б. себептермен отбасы және т.б. тарапынан үйге бару күтіміне тең ұзақ мерзімді күтім жәрдемақысын алған жағдайда төленетін ақшалай жәрдемақыны білдіреді.

5. Ұзақ мерзімді күтім мекемесінің шығын талап етуі және төлеуі

• Ұзақ мерзімді күтім мекемесі жәрдемақы алушыға үйдегі жәрдемақы немесе мекеме жәрдемақысын ұсынған жағдайда, корпорацияға ұзақ мерзімді күтім жәрдемақы шығынын талап етеді.

• Корпорация ұзақ мерзімді күтім мекемесінен үйдегі жәрдемақы шығынын немесе мекеме жәрдемақы шығынын талап алған жағдайда, оны қарап ұзақ мерзімді күтімге пайдаланылған корпорация жүктемесін сол айда (әр ай сайын) ұзақ мерзімді күтім мекемесіне төлейді.

6. Қаржы көзі қамтамасыз ету

Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру жүйесін іске қосу үшін қаржы көзі: сақтандыру сыйақысы, мемлекеттік қолдау, өзіндік ішінара жүктеме

а. Сақтандыру сыйақысы

- Корпорация ұзақ мерзімді күтім сақтандыру сыйақысын және денсаулық сақтандыру сыйақысын біріктіріп жинайды, жинағаннан кейін ұзақ мерзімді күтім сақтандыру сыйақысы және денсаулық сақтандыру сыйақысы әрқайсысы тәуелсіз есепшотпен басқарылады.

※ Біріктіріп жинау, тәуелсіз есепшот

ә. Мемлекеттік қолдау

- Мемлекет сақтандыру сыйақысының болжамды кіріс сомасының 20%н мемлекеттік қазынадан жүктейді.

- Мемлекет және жергілікті өзін-өзі басқару органдары медициналық жәрдемақы алушылардың ұзақ мерзімді күтім жәрдемақы шығынын, дәрігер қорытындысын беру шығынын, үйге бару медбикесі нұсқауын беру шығынының ішінен корпорация жүктейтін шығын және басқару-іске қосу шығынының толық сомасын жүктейді.

◈ Қаржы көзі қамтамасыз ету

- Қарттар ұзақ мерзімді күтім сақтандыру жүйесін іске қосу үшін қаржы көзі: сақтандыру сыйақысы,мемлекеттік қолдау,өзіндік ішінара жүктеме

• Қаржы көзі қамтамасыз ету: сақтандыру сыйақысы ,мемлекеттік қолдау ( 20% ) , өзіндік жүктеме ( мекеме жәрдемақысы: 20% , үйдегі жәрдемақы: 15% )

• Корпорация жүктейтін шығын: мемлекет және жергілікті өзін-өзі басқару органдары жүктейді

( медициналық жәрдемақы алушылардың ұзақ мерзімді күтім жәрдемақы шығыны, дәрігер қорытындысын беру шығыны және т.б.)

• Жергілікті өзін-өзі басқару органы: күтім қорғаушысының еңбек жағдайын жақсарту, мәртебесін көтеру бойынша қаулы қабылдау, жұмысқа байланысты зорлық-зомбылық және т.б. қорғау

б. Өзіндік ішінара жүктеме:

- Жәрдемақы мақсатты тобы мекеме жәрдемақысын пайдаланса 20%, үйдегі жәрдемақысын пайдаланса 15%н өзіндік жүктейді.

- Төмен табысты топтар, медициналық жәрдемақы алушыларжәне т.б. заңды өзіндік жүктеменің 40~60%н жеңілдетеді.

- Ұлттық негізгі өмір сүру жәрдемақы алушылары өзіндік жүктемесі жоқ.

※ Алайда, сақтандырылмаған элементтер толық сомасын өзіндік жүктейді.

7. Ұзақ мерзімді күтім қызметін пайдалану қолдау

▶ Ұлттық денсаулық сақтандыру корпорациясы жіберетін құжаттар

• Ұзақ мерзімді күтім тану құжаты: ұзақ мерзімді күтім дәрежесі, жарамдылық мерзімі, пайдалануға болатын жәрдемақы түрлері және мазмұны

• Жеке ұзақ мерзімді күтім пайдалану жоспары: шекті сома, өзіндік жүктеме ставкасы, жәрдемақы түрлері және саны, шығын

3-бөлім Күтім қорғаушысы жұмысы

1. Күтім қорғаушысы жұмысының түрлері және мазмұны

• Дене белсенділігін қолдау : бет жуу, ауыз тазалауға көмек, ванна, тамақтану, дәретханаға көмек

• Үй шаруашылығы және күнделікті өмір: жеке қызметті қолдау – сауда жасау, банк және т.б.

Күнделікті өмірді қолдау- тамақ дайындау, тазалау, жуу

• Эмоциялық қолдау және қарым-қатынас: өмір кеңесі, әңгімелес, қарым-қатынас делдалдығы (хат,телефон)

• Таным қолдау: таным ынталандыру қызметі

• Үйге бару ваннасы: үйге бару ваннасы ( күтім қорғаушысы 2 адамнан астам )

2. Күтім қорғаушысы қызметін ұсыну қағидаттары және сақтау шарттары

▶ Күтім қорғаушысы қызметін ұсыну қағидаттары

- Мақсатты топтың жеке өмірін құрметтеп өзі және отбасы мүшелерінен мақсатты топтың мінезі, әдеттері, қалайтын қызметтері және т.б. қызмет ұсыну басталғанға дейін міндетті түрде растау және ерекше ұнатпайтын әрекеттерді жасамау.

- Мақсатты топтың мүмкіндігінше өз бетінше өмір сүруіне мақсатты топтың қабілеттерін барынша пайдалана отырып қызмет ұсыну.

- Қызмет ұсыну алдында мақсатты топқа толық түсіндіргеннен кейін, мақсатты топ келіссе қызмет ұсыну. Алайда, мақсатты топ деменция және т.б. себептермен таным қабілеті болмаса қорғаушыдан келісім алу.

- Мақсатты топтың жеке ақпаратын және қызмет ұсыну кезінде білген құпияны ашпау, мақсатты топтың жеке өмірін қорғау және еркін пікір білдіруді қамтамасыз ету.

- Мақсатты топтың жағдайын бақылап қызмет ұсынужәне мақсатты топтың жағдайына қарамастан механикалық түрде қызмет ұсыну немесе қызмет алуға мәжбүрлемеу.

- Күтім қорғаушысының барлық қызметтері мақсатты топқа ғана ұсынылады(қызмет мазмұны:дене белсенділігін қолдау қызметі, жеке қызметті қолдау қызметі, эмоциялық қолдау қызметі, үйге бару ваннасы қызметі)

- Мақсатты топтың жағдайының өзгеруі және т.б. себептермен жоспарланған қызметтен басқа қызметті қосу, өзгерту немесе медициналық диагноз қажет деп есептелсе мекеме басшысына немесе басқару жауаптысына жылдам хабарлау.

- Мақсатты топ немесе мақсатты топтың отбасымен пікір қайшылығы болса қажетсіз қақтығыстардан аулақ болу және мекеме басшысына немесе басқару жауаптысына хабарлау.

- Қызмет ұсыну кезінде күтпеген апат болса тиісті мекеме басшысына, медбикеге және т.б. жылдам хабарлау.

мысалы) Қолдаумен жүргенде құлап жарақат алу немесе ванна суының температурасын реттеу сәтсіз аяқталып күйік алу және т.б.

- Аспирация, назогастралды зонд енгізу, клизма, катетеризация, пролежень күтімі, дәрі беру(ауызша дәрі және сыртқы дәріден басқа)және т.б. қамтитын барлық медициналық әрекеттерді жасамау.

- Күтім қорғаушысы қызмет ұсыну кезінде мақсатты топқа төтенше жағдай туындаса төтенше жағдайды емдеу басымдықретіне сәйкес төтенше жағдайды емдеу және төтенше жағдайды емдеу мүмкін болмаса немесе дәрігерге хабарлау мүмкін болмаса ең жақын медициналық мекемеге мақсатты топты ауыстыру.

- Деменция мақсатты тобына қызмет ұсыну кезінде туындайтын әртүрлі кенеттен жағдайларды мекеме басшысымен немесе басқару жауаптысымен кеңесіп шешу.

- Төтенше жағдай кезінде басымдық ретіне сәйкес төтенше жағдайды емдеу мүмкін -> медициналық әрекет жасалмайды

- Күтім қорғаушысы мүмкін әрекеттер: ауызша дәрі (жеуге болатын дәрі), сыртқы дәрі (жағу немесе шашу дәрі)

▶ Күтім қорғаушысы тыйым салынған әрекеттер

• Қарттарды қорлау

• Өзіндік жүктемені босату және жеңілдету

• Құпияны ашу және т.б. қарапайым мағынада жасалмауы тиіс нәрселер тыйым салынған

3. Күтім қорғаушысының рөлі

1) Тәжірибелі күтуші : Тәжірибелі күтім қорғаушысы қызметі бойынша білім және дағдымен мақсатты топтың ыңғайсыздығын азайту үшін қажетті қызметті қолдап мақсатты топқа көмектеседі.

2) Ақпарат жеткізуші: Мақсатты топтың дене, психология бойынша ақпаратын отбасына, мекеме басшысына немесе басқару жауаптысына, медбикеге, медициналық мекеменің медицина қызметкерлеріне жеткізеді және қажет болғанда олардың нұсқауларын мақсатты топқа және оның отбасына жеткізеді.

3) Бақылаушы : Пульс,тыныс алу,дене температурасы, қан қысымы және т.б. өзгерістер және дәрі қабылдау, аурудың өзгеруібойынша белгілер ғана емес психологиялық өзгерістерді де бақылайды. Яғни мақсатты топтың жағдайы, дәрі қабылдау және т.б. анықтау, қарау және бақылау

4) Әңгімелес және кеңесші : Тиімді қарым-қатынас әдістерін пайдаланып мақсатты топпен қарым-қатынас қалыптастырып қажетті қызметті ұсынып мақсатты топтың дене, психикалық, психологиялық әл-ауқатын қамтамасыз етеді.

5)Мотивация тудырушы : Дене белсенділігін қолдау қызметі немесе күнделікті өмірді қолдау қызметтері және т.б. ұсынумен шектелмей мақсатты топтың қабілеттерін көрсетуге мотивация тудырып қолдайды.

6)Қорғаушы : Үйде немесе мекемеде, қоғамда қорлауға ұшыраған немесе шеттетілген, кемсітуге ұшыраған мақсатты топ үшін мақсатты топтың позициясынан қолдап қорғайды.

мысалы) Қорлау күдігі хабарлау, жыныстық қудалау мекеме басшысына хабарлау

Қарттар әл-ауқаты және ұзақ мерзімді күтім жүйесі емтихан сұрақтары

2-тарау Қарттар әл-ауқаты және ұзақ мерзімді күтім жүйесі